اتي

ETY ve CYE aynı ayette birlikte geldiğinde ETY yolda olanı, CYE varmış olanı anlatır. Saf suresinin 6. ayetinde İsa benden sonra gelecek bir elçiyi müjdeler, o elçi apaçık kanıtlarla geldiğinde ise sihir derler. Muhammed suresinin 18. ayetinde saatin ansızın gelmesi beklenir, işaretleri ise gelmiştir. Meryem suresinin 43. ayetinde İbrahim babasına sana gelmeyen bir bilgi bana geldi der. Kuran'da CYE kökü yalnız geçmiş kipte gelir, gelmekte olanı ETY anlatır.

Nüzulde kökün ilk geçişi bir meydan okumadır: Kalem suresinin 41. ayetinde ortakları varsa onları getirsinler, doğru söylüyorlarsa denir. Aynı kalıp Kuran'ın benzerini getirme çağrısında sürer: Tur suresinin 34. ayetinde onun benzeri bir söz getirsinler, Bakara suresinin 23. ayetinde onun benzeri bir sure getirin, Kasas suresinin 49. ayetinde ikisinden daha doğru yol gösteren bir kitap getirin denir. Her çağrı bir doğruluk sınavıdır: iddia, getirilen şeyle sınanır.

Kuran'da zekat her yerde ita ile yerine getirilir. Aynı fiille bahçe meyvesini verir: Kehf suresinin 33. ayeti, İbrahim suresinin 25. ayeti. Zekat arınma ve gelişmedir, ita onu yerine getirmektir. Çoğu yerde salatı ayakta tutmakla yan yana gelir: Bakara suresinin 43. ayetinde salatı ayakta tutun, zekatı yerine getirin denir. Rum suresinin 39. ayetinde Allah'ın rızasını isteyerek yerine getirilen zekat katlanır.

Kuran vermeyi iki kökle anlatır. ETY ile kitap, hüküm ve mülk verilir, zekat yerine getirilir. AṬV ile Rabbin bağışı anılır: Kevser suresinin 1. ayetinde biz sana kevseri verdik, Taha suresinin 50. ayetinde Rabbimiz her şeye yaratılışını verendir denir. Cizye de AṬV ile verilir: Tevbe suresinin 29. ayeti.

Kuran kitabın verilmesini iki kalıpla anlatır. Allah'ın özne olduğu kalıpta kendilerine kitap verdiklerimiz onu hakkıyla okur, tanır ve ona iman eder: Bakara suresinin 121. ayeti, Kasas suresinin 52. ayeti. Edilgen kalıpta kitap verilenler ayrılığa düşer, kanıt geldikten sonra bölünür: Al-i İmran suresinin 19. ayeti, Beyyine suresinin 4. ayeti. Edilgen kalıp yalnız vermeyi söyler.

Kuran salat için iki fiil kullanır. İman edenler salatı ayakta tutar. Tevbe suresinin 54. ayetinde ise bir topluluk salata ancak üşenerek gelir ve ancak isteksizce harcar. Salata gelmek, onu ayakta tutmaktan ayrı bir fiildir.

Meryem suresinin 61. ayetinde O'nun vaadi varılandır. Me'tiyy edilgen kalıptadır: vaat, kulların vardığı yerdir. Aynı kökten mita, herkesin yürüdüğü işlek yoldur, atların koşusunun bittiği son noktaya da bu ad verilir. Aynı surenin 95. ayetinde hepsi kıyamet günü O'na tek başına gelir.

Bir adamın toprağına açtığı su yoluna etiyy denir. Nabiğa muallakasında çadırın etrafındaki hendeği temizleyen bir kızı anlatır: su yolunun önünü tıkayan şeyi açar ve çıkardığını perdeye, oradan yığılı eşyaya kadar kaldırır. Su yolunu açmak, suyun varacağı yere gelmesini sağlamaktır.

Hurmanın ve toprağın verimine ita denir, verimin kendisine zeka denir. Hurma meyve verdiğinde atet en-nahle denir. Abdullah b. Revaha bir beytinde orada ne yağmurla beslenen hurmaya ne sulanana aldırırım, verimi ne kadar büyük olsa da der. Zekat da Kuran'da ita ile yerine getirilir: ağaç verimini nasıl verirse insan da arınmayı ve gelişmeyi öyle ortaya koyar.

Kuran saatin gelişini ETY ile anlatır ve çoğu yerde ansızın der: Araf suresinin 187. ayeti, Yusuf suresinin 107. ayeti, Zuhruf suresinin 66. ayeti. Hud suresinin 76. ayetinde onlara geri çevrilemeyecek bir azap gelmektedir. Kökün kolaylığı yolun açık oluşudur: gelen şey yolunu bulur ve varır.

Kök İbranicede, Aramicede ve Süryanicede gelmek anlamındadır. İbranicede şiir dilinde kullanılır, sabahın, yılların ve felaketin gelişini anlatır. Fiilin dişil çoğul ortacı gelecek olanlar demektir, Yeşaya 41:23. Arapçada ati de gelecek olandır, Türkçeye ati, yani gelecek olarak geçmiştir. İbranicede ettirgen biçim su getirin anlamında kullanılır, Yeşaya 21:14. Arapçada da ettirgen biçim getirmek ve ulaştırmaktır. Aramicede maranata, Rabbimiz gel demektir.

Nahl suresinin 1. ayetinde Allah'ın emri geldi, onu acele istemeyin denir. Yunus suresinin 24. ayetinde dünya hayatı gökten inen suyla süslenen bir toprağa benzer, sahipleri ona güç yettirdiklerini sandıklarında emrimiz gece ya da gündüz ona gelir ve toprak biçilmiş gibi olur. Nahl suresinin 26. ayetinde Allah onların yapısına temellerinden gelir, tavan üstlerine çöker.

Kuran salat ile zekatı hem isim hem fiil olarak birlikte kurar. İsim olarak salat ayakta tutulur, zekat yerine getirilir. Fiil olarak A'la suresinin 14. ve 15. ayetlerinde arınan, Rabbinin adını anan ve salat eden kurtuluşa ermiştir denir. Fatır suresinin 18. ayetinde salatı ayakta tutanlar anılır ve arınan kendisi için arınır denir. Tevbe suresinin 103. ayetinde Resul'e onları arındır ve onlar için salat et denir. İki kök Kuran'da aynı biçimde çalışır: Allah'a, Resul'e ve insana nispet edilir.

Kuran mal, hak ve sadaka için alıcıyı adıyla anar: Bakara suresinin 177. ayetinde mal yakınlara, yetimlere ve yoksullara verilir, İsra suresinin 26. ayetinde yakına hakkı verilir, Tevbe suresinin 60. ayetinde sadakaların kimlere ait olduğu sayılır. Zekat ise her yerde yerine getirilen bir şey olarak anılır, ardından salat, iman, itaat ve iyilik gelir. Leyl suresinin 18. ayetinde malını arınmak için veren anılır: mal verilir, kişi arınır.

Zekat temizlik ile büyümeyi birlikte taşır: budanan ağaçtan kurusu ve fazlası alınır, dal daha gür çıkar. Bakara suresinin 264. ve 265. ayetleri aynı sağanağı iki yere düşürür. Sadakalarınızı başa kakma ve eziyetle boşa çıkarmayın denir: insanlara gösteriş için harcayan, üzerinde ince toprak bulunan bir kayaya benzer, sağanak onu çıplak bırakır. Mallarını Allah'ın rızasını arayarak harcayanlar tepedeki bir bahçeye benzer, sağanak alır ve meyvesini iki kat verir.