قوم

G̈VM kökü fiziksel bir ayağa kalkışla başlar ve varlığın düzen kazanmasının ana direğine dönüşür. Kök bu düzeni beş omurga etrafında toplar.

1. Dikey aks ve çadırın direği, kıyam ve ikame

Kadim çöl yaşamında bir çadırın varlığı merkezdeki ana direğin dikilmesine bağlıdır. Direk yere çakılıp dikey hale geldiğinde bez yığını bir çadıra dönüşür. Arapçada bir işin nizamına ve dayanağına kıvamu'l-emr denir. Kame fiili yatan ya da oturanın ayağa kalkmasıdır. Kame'ş-şey ise bir şeyin devam etmesi ve sabit kalmasıdır. Bir düzenin, bir yapının ya da bir sistemin ayağa kaldırılıp ayakta tutulmasına ikame denir. Salatın ayağa kaldırılması, ikametü's-salat, onun bireysel ve toplumsal hayatta dikey bir sütun gibi dikilmesi ve ayakta tutulmasıdır.

2. Eğimden kurtulma ve denge, istikamet ve kıvam

Kıvam bir şeyin bükülmemiş, tam ölçüsünde ve dengede olan halidir. Bir ağaç dalının düzeltilip mızrağa çevrilmesine takvim denir. Bir çizginin dosdoğru kılınmasına istikamet denir. Furkan suresinin 67. ayetinde harcamada israf ile cimrilik arasındaki denge noktasına kıvam denir: dikey duran çizgi.

3. Ayakta tutan sorumluluk, kavvam ve kayyum

Bir şeyin kavvamı olmak, onun masrafını üstlenmek, eksiklerini gidermek, onu çökmekten korumak ve idare etmektir. Kavvam olan kişi himayesindekilerin fırtınalar karşısında devrilmemesi için bir payanda ve sütun görevi görür. Bu yapıyı ayakta tutan işlevsel bir sorumluluktur.

4. Değer ve ölçü, kıyme

Bir malın ederine kıyme denir. Bir nesnenin fiyatı dalgalanmayı bırakıp kararlaştığı, durduğu noktadır. Malın değer kazanması onun ticaret terazisinde bir ağırlık edinmesidir.

5. Ayakta duran topluluk, kavim

Kavim bir iş için birlikte ayağa kalkan, ortak bir omurga etrafında eyleme geçen kolektif iradedir. Eski Arap şiirinde bir şair sorar: bilmiyorum, ama bilecek gibiyim, Hısn ailesi bir kavim midir, yoksa kadınlar mı? Kuran da kavmi kadınlarla karşılaştırır: Hucurat suresinin 11. ayetinde bir kavim başka bir kavmi alaya almasın, kadınlar da kadınları.

6. Kuran'daki karşılığı

Kuran bu kökü bir düzenin ayağa kaldırılması ve ayakta tutulması için kullanır. Ekame fiili salatla birlikte dini, yüzü, tartıyı, şahitliği, indirilen kitapları ve yıkılmak üzere olan bir duvarı nesne alır. Şura suresinin 13. ayetinde dini ayağa kaldırın denir. Rahman suresinin 9. ayetinde tartıyı adaletle ayakta tutun denir. Talak suresinin 2. ayetinde şahitliği Allah için ayakta tutun denir. Kehf suresinin 77. ayetinde bilge kişi yıkılmak üzere olan duvarı ayağa kaldırır.

Şura 42:13 · Rahman 55:9 · Talak 65:2 · Kehf 18:77

Fiil formu

Fiil olarak kame ve yekumu bir durumun ya da nesnenin eylemsizlikten kurtulup aktif, üretken ve dirençli bir pozisyona geçmesidir. Fiziksel doğrulmayla birlikte bir davanın, bir adaletin ya da bir düzenin başlatılması iradesidir. IV. bab ekame ve yukimu, bu düzeni ayağa kaldırıp ayakta tutmaktır.

İsim formu

Kıyam ayakta duruş ve direniş, kıvam ideal ölçü ve nesnel denge, makam dikey olarak durulan ve karar kılınan yer, takvim ise eğriliği giderip en uygun dengeye sokma işlemidir. Mukim, ayakta tutulan ve kalıcı olandır.

Kuran içi 3 farklı türev form analizi

1. Ahseni takvim, en güzel kıvam

Tin suresinin 4. ayetinde biz insanı en güzel kıvamda yarattık denir. Buradaki takvim insanın dikey yürüyüşünü anlattığı kadar, zihnen, ruhen ve ahlaken en dengeli ve en yüksek potansiyelde yaratıldığını da anlatır. İnsan yaratılışındaki bu dikey kıvamı korumakla yükümlüdür.

2. Kavvamine bil-kıst, adaleti ayakta tutanlar

Nisa suresinin 135. ayetinde adaleti ayakta tutanlar olun denir. Müminlerden istenen, şartlar ne olursa olsun, öz akrabaları aleyhine bile olsa adaleti bir çadırın ana direği gibi ayakta tutmalarıdır. Adalet ayakta kaldıkça toplumun çadırı da ayakta kalır.

3. El-Kayyum, her şeyi ayakta tutan

Bakara suresinin 255. ayetinde Allah diri ve kayyumdur. Kayyum kendiliğinden ayakta olan ve mikro ve makro düzeydeki bütün evreni her an ayakta tutan, onların çökmesini önleyen iradedir. Aynı ayette O'nu ne uyuklama ne uyku tutar denir.

G̈VM kökü kaosa ve çöküşe karşı varlıksal bir direniştir. Yatay olanın karşısında dikey olanın haysiyetini, bükülmüş olanın karşısında dosdoğru olanı, istikameti, ve rastgeleliğin karşısında ince ayarlanmış bir dengeyi, kıvamı temsil eder.