قول

G̈VL kökünün kılcal damarlarına indiğimizde eylemin hafifliği ve dinamizmiyle karşılaşırız. Kuran'da kök en çok dedi ve de ki biçimleriyle karşımıza çıkar. Arap dil mantığında bu kök şu katmanlarla işlenmiştir:

1. Kılcal mantık

Söz içte duran anlamın dışarı çıkmış halidir. Arapçada dilin bir adı mikveldir, söyleme aleti. Yazı sözü sabitler, söz ise söylendiği anda muhataba ulaşır. Kuran kendini iki adla da anar. Tarık suresinin 13. ayetinde ayırıcı bir söz, kavlün fasl, Bakara suresinin 2. ayetinde kitap olarak anılır. Kuran'da söz ve yazı aynı vahyin iki halidir.

2. Hafiflik ve hız

Kökün üç harfi hangi sırayla dizilirse dizilsin hızlılık, hafiflik ve hareket anlamında buluşur. Söz ağızdan ve dilden hafif ve hızlı bir hareketle çıkar. Kök bu hareket anlamını sözün dışında da taşır: kale'l-haitu, duvar meyletti ve düştü demektir. Kuran'da sözün hızla yayılması Nur suresinin 15. ayetinde anlatılır: iftira dilden dile alınır ve bilinmeyen şey ağızlarla söylenir.

3. Sözün dil dışındaki biçimleri

Arapçada kale fiili dille söylemenin yanında anlam taşıyan hareketleri de anlatır. Kale bi-yedihi eliyle uzandı ya da eliyle tuttu, kale bi-ra'sihi başıyla işaret etti, kale bi-riclihi yürüdü demektir. Gözler bir şeye işaret ettiğinde de gözler dedi denir. Eski Arap şiirinde gözler duydum ve uydum der, dolan bir su havuzu da bana yeter der. Bir hareket bir anlam taşıyorsa Arapça o harekete söz der. Kuran da sözü insan dilinin ötesinde kullanır. Fussilet suresinin 11. ayetinde gök ve yer, isteyerek geldik der. Kaf suresinin 30. ayetinde cehennem, daha var mı der.

4. Kayl ve hüküm

Sebe yazıtlarında ve Arapçada kayl kabile reislerine ve yöneticilere verilen addır. Adın sebebi kökün kendisindedir: kayl dilediğini söyler ve sözü yerine gelir. Kökün VIII. babı iktale aleyhim, onlar üzerinde hüküm verdi anlamını taşır. Kuran'da sözün hükme dönüşmesi hakka'l-kavl kalıbıyla anlatılır. Yasin suresinin 7. ayetinde söz çoklarının üzerine hak olmuştur, yani kesinleşmiştir. Kaf suresinin 29. ayetinde söz Allah katında değiştirilmez.

5. Söz ve görüş

Kavl söylenen sözden kişinin görüşüne ve tuttuğu yola genişler. Arapçada bir kişinin kavli onun görüşüdür. Zariyat suresinin 8. ayetinde muhataplara, siz gerçekten birbirini tutmayan bir söz içindesiniz denir. Söz burada bir görüşler karmaşasını anlatır.

6. Kuran'daki karşılığı

Kuran'da kıssalar konuşmalarla ilerler ve kök en çok kale biçimiyle geçer. Resul'e ne söyleyeceği kul buyruğuyla verilir. Allah'ın sözü oluşu başlatır. Yasin suresinin 82. ayetinde Allah bir şeyi dilediğinde ona ol der ve oluş başlar.

Nur 24:15 · Fussilet 41:11 · Kaf 50:30 · Yasin 36:7 · Kaf 50:29 · Zariyat 51:8 · Yasin 36:82

Fiil formu

Bir fiil olarak kale bir anlamı sese ya da beden diline giydirip muhataba yöneltmek demektir. Bu hareket bir eylem başlatıcıdır. Söylemek ya da niyeti bir şekilde göstermek, söylenen şeyin sorumluluğunu almayı ve o anlamın dünyada bir yer kaplamasını sağlamayı ifade eder.

İsim formu

Kavl, söylenen şeyin kendisidir. İsim olarak bu kök insanın karakterini ve niyetini dışarı vuran en temel kanıttır. Arapçada kavli olan bir şey söylenmiş ve hükme bağlanmış olandır.

Kuran içi 3 farklı türev form analizi

1. Kavlen sekila / قَوْلًا ثَقِيلًا · ağır söz

Müzzemmil suresinin 5. ayetinde Resul'e ağır bir söz bırakılacağı söylenir. Vahiyle gelen söze kavl denmesi, onun varlık üzerinde ağırlığı ve basıncı olan bir güç olduğunu gösterir. Sözün ağırlığı dönüştürme gücünden gelir ve taşıyana yüklediği sorumluluğu da anlatır.

2. Kavlen ma'rufa / قَوْلًا مَعْرُوفًا · bilinen söz

Ma'ruf ARF kökünden gelir, herkesin tanıdığı ve iyi bildiği demektir. Nisa suresinin 5. ayetinde mallarını yönetemeyenlere, 8. ayetinde paylaşımda hazır bulunan yakınlara, yetimlere ve yoksullara bilinen bir sözle seslenilmesi istenir. Bu söz insanlar arasındaki bağı onarır ve sağlamlaştırır.

3. Kile / قِيلَ · denildi

Kile söyleyeni örtük kalan söylemedir. Söyleyen örtük kaldığında sözün kendisi öne çıkar, söz kişisel bir iddiadan çıkıp varlığın üzerinde bir yasaya dönüşür. Hud suresinin 44. ayetinde yere suyunu yut, göğe tut denir. Su çekilir, iş bitirilir ve tufan sona erer.