شيا

ŞYE köküne ruhunu veren ana fikir, dilemek ile dilenenin aynı kökte durmasıdır. Şey, dilemenin masdarıdır.

1. Dilemek · meşiet

Şae dilemek, meşiet dilemedir. Dilemenin aslı bir şeyi var etmek ve ona ulaşmaktır, sonra irade yerine de kullanılmıştır. Allah'ın dilemesi var etmektir, insanın dilemesi bir şeye ulaşmaktır. Allah'ın dilemesi dilenenin varlığını gerektirir. Allah'ın dilediği olur. İradede istenen ile olan ayrışabilir. Bakara suresinin 185. ayetinde Allah sizin için kolaylık ister, zorluk istemez denir ve insanlar arasında zorluk yine de olur.

Bakara 2:185

2. Şey · dilenen ve var olan

Şey, şae fiilinin masdarıdır. Allah için kullanıldığında dileyen anlamına gelir. Enam suresinin 19. ayetinde tanıklık bakımından hangi şey daha büyüktür, de ki Allah. Başkası için kullanıldığında dilenen anlamına gelir. Rad suresinin 16. ayetinde Allah her şeyin yaratanıdır. Şey bilinebilen ve hakkında haber verilebilendir. Bazılarına göre yalnız var olana, bazılarına göre yoklukta duran dilenene de şey denir. Kalıbı için ikinci bir görüş de vardır. Şey, meyt gibi feyil kalıbından hafifletilmiş bir isimdir. Çoğulu eşyadır, sonundaki uzatmayla tenvinsiz okunur. Maide suresinin 101. ayetinde açıklandığında hoşunuza gitmeyecek şeyleri sormayın denir.

Enam 6:19 · Rad 13:16 · Maide 5:101

3. Dilemenin sırası

İnsanın dilemesi Allah'ın dilemesinden sonra gelir. Tekvir suresinin 28. ve 29. ayetlerinde Kuran sizden doğru yolda durmak isteyenler içindir, alemlerin Rabbi Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz denir. Kehf suresinin 23. ve 24. ayetlerinde hiçbir şey için yarın onu yapacağım deme, Allah dilerse demeden denir. Şey ve dilemek aynı cümlede buluşur.

Tekvir 81:28–29 · Kehf 18:23–24

Fiil formu

Şae ve yeşa dilemektir. Kuran'da çoğu yerde Allah'ın dilemesini anlatır. Dilediğini yaratır, dilediğine verir, dilediğini doğru yola iletir. Lev şae kalıbı Allah dileseydi demektir ve olabilecek ile olanı ayırır. Fiil insana da nispet edilir. Dileyen öğüt alır, dileyen Rabbine bir yol tutar.

İsim formu

Şey dilenen ve var olandır, çoğulu eşyadır. Meşiet dilemenin kendisidir. Küllü şey, her şey, Kuran'da kudretin, ilmin ve yaratmanın kapsamını anlatır.

Kuran içi 3 farklı türev form analizi

1. Fe men şae · dileyen

Nüzulde kökün ilk geçişi Müzzemmil suresinin 19. ayetidir. Bu bir öğüttür, dileyen Rabbine bir yol tutar. İlk dilemek insanındır. Aynı kalıp nüzulde sürer. Müddessir suresinin 37. ayetinde sizden öne geçmek ya da geri kalmak isteyen için, Abese suresinin 12. ayetinde dileyen onu anar. İnsan suresinin 29. ayeti Müzzemmil suresinin 19. ayetindeki cümleyi aynen tekrar eder, İnsan suresinin 30. ayeti onu tamamlar. Allah dilemedikçe siz dileyemezsiniz.

Müzzemmil 73:19 · Müddessir 74:37 · İnsan 76:29–30

2. Küllü şey · her şey

Bakara suresinin 20. ayetinde Allah dileseydi onların işitmesini ve görmesini giderirdi, Allah her şeye güç yetirendir, aynı ayette dilemek ve her şey. Secde suresinin 7. ayetinde her şeyi en güzel biçimde yaratan, insanı yaratmaya tinden başladı. Her şey dilenenin bütünüdür, ona güç yetiren ve onu bilen dileyendir.

Bakara 2:20 · Secde 32:7

3. Lem yeku şey'a · bir şey değilken

Meryem suresinin 67. ayetinde insan, onu daha önce bir şey değilken yarattığımızı anmaz mı diye sorulur. İnsan suresinin 1. ayetinde insanın üzerinden anılır bir şey olmadığı uzun bir zaman geçmedi mi diye sorulur. Yasin suresinin 82. ayetinde O bir şeyi dilediğinde ona ol der ve oluş başlar. Dilenen şey olur, şey olan varlığa çıkar.

Meryem 19:67 · İnsan 76:1 · Yasin 36:82

ŞYE kökü dilemek ile dilenenin birliğidir. Şey dilenen ve var olandır. Dilemek Allah'ta var etmek, insanda bir şeye ulaşmaktır, insanın dilemesi Allah'ın dilemesine bağlıdır.