بين

BYN köküne ruhunu veren ana fikir, iki şeyin arasına giren açıklıktır. Bu açıklık iki şeyi ayırır, ayrılan şeyi görünür kılar ve iki şeyi birbirine de bağlar.

1. Ara: ayıran ve bağlayan

Beyn iki şeyin arasıdır. Kelime yalnız aralığı ya da sayısı olan şeyler için kullanılır: iki belde, iki kişi, bir topluluk. Ara hem ayrılığı hem bağı anlatır, kelime iki zıt anlamı birlikte taşır. Enam suresinin 94. ayetinde aranızdaki bağ kopmuştur denir. Enfal suresinin 1. ayetinde aranızı düzeltin denir: sizi bir araya getiren yakınlık ve bağ.

Enam 6:94 · Enfal 8:1

2. Ayrılmak ve açığa çıkmak

Bane hem ayrıldı hem açığa çıktı demektir. Bir topluluk göçüp gidince banel-hayy denir, kadın boşanmayla ayrılınca banet denir. Ayrılan şeyin saklı yanı görünür olur: banes-subh, sabah belirdi. Dibi derin kuyuya beyun denir, çünkü ağzıyla dibi arasındaki açıklık uzaktır. Bakara suresinin 187. ayetinde fecrin beyaz ipliği siyah iplikten ayrışır.

Bakara 2:187

3. Beyan ve açık kanıt

Beyan bir şeyi açmaktır, konuşmadan daha geniştir. Eserler bir şeyin halini gösterir, söz, yazı ve işaret bir anlamı açar: ikisi de beyandır. Rahman suresinin 4. ayetinde insana beyan öğretilir. Beyyine açık delalettir, akli ya da duyusal. Tanıklara da beyyine denir: iddiayı şüpheden ayırırlar. Beyyine suresinin ilk ayetlerinde beyyine, arınmış sahifeleri okuyan bir elçidir.

Rahman 55:4 · Beyyine 98:1

Fiil formu

Bane ve yebinu ayrılmak ve açığa çıkmaktır. Beyyene ve ebane açıklamak, bir şeyi görünür kılmaktır: Nahl suresinin 44. ayetinde Resul’e kendilerine indirileni insanlara açıklaman için zikri indirdik denir. Tebeyyene ayrışarak belirginleşmektir: Bakara suresinin 256. ayetinde doğru yol sapkınlıktan ayrışmıştır. İstebane belirginleşmeyi aramak ve belirginleşmektir: Enam suresinin 55. ayetinde ayetler ayrıntılandırılır, suçluların yolu belirginleşsin diye.

İsim formu

Beyn ara, beyan açma ve açıklık, tibyan bir şeyi bütün yönleriyle açan açıklama, beyyine açık kanıt, mubin ve beyyin apaçıktır. Mubeyyine açıklayan, mustebin her yönüyle açık olandır.

Kuran içi 3 farklı türev form analizi

1. Tebeyyene · ayrışıp belirginleşmek

Bakara suresinin 187. ayetinde fecrin beyaz ipliği siyah iplikten ayrışıncaya kadar yiyin için denir. Gece ile gündüz birbirine bitişiktir, sabahın ilk ışığı ikisini ayırır. Aynı fiil bilgi düzleminde de kullanılır: Bakara suresinin 256. ayetinde doğru yol sapkınlıktan ayrışmıştır, Fussilet suresinin 53. ayetinde ayetler gösterilir, ta ki hakkın o olduğu ayrışıp belirsin. Hucurat suresinin 6. ayetinde yoldan çıkmış biri haber getirirse ayırt edin denir.

Bakara 2:187 · Bakara 2:256 · Fussilet 41:53 · Hucurat 49:6

2. Beyyine · açık kanıt

Hud suresinin 17. ayetinde Rabbinden bir beyyine üzerinde olan, ardından ondan bir tanığın izlediği kişi anılır. Beyyine suresinin 1. ile 3. ayetlerinde kitap ehlinden gerçeği örtenler ve ortak koşanlar beyyine gelinceye kadar ayrılmadılar denir: Allah’tan arınmış sahifeleri okuyan bir elçi. Beyyine işaretin şüpheden ayrışmış halidir. Taha suresinin 133. ayetinde Rabbinden bir ayet getirse ya diyenlere önceki sahifelerdekinin beyyinesi gelmedi mi diye sorulur: ayet istenir, beyyine gelmiştir.

Hud 11:17 · Beyyine 98:1 · Taha 20:133

3. Allemehul-beyan · ona beyanı öğretti

Rahman suresinin 3. ve 4. ayetlerinde insanı yarattı, ona beyanı öğretti denir. Beyan bir anlamı karışıklıktan ayırıp açma gücüdür. Kıyame suresinin 19. ayetinde sonra onun beyanı bize aittir denir. Al-i İmran suresinin 138. ayetinde bu insanlar için bir beyandır, Nahl suresinin 89. ayetinde kitap her şey için bir tibyandır.

Rahman 55:4 · Kıyame 75:19 · Nahl 16:89

BYN kökü iki şeyin arasına giren açıklıktır. Ara ayırır ve bağlar, ayrılan şey görünür olur. Sabah geceden, doğru yol sapkınlıktan, kanıt işaretten bu açıklıkla ayrışır. İnsana öğretilen beyan bu ayırma ve açma gücüdür.