ايي

Nüzulde kökün ilk geçişi Kalem suresinin 15. ayetidir: ona ayetlerimiz okunduğunda öncekilerin masalları der. Kökün ilk geçişinde ayet okunan sözdür ve ilk karşılaştığı itiraz onu eskilerin satırlarına indirmektir. Ayet ilk geçişinden itibaren görülmek ve okunmak ile kabul edilmemek arasında durur.

Casiye suresinin 25. ayetinde ayetlerimiz onlara beyyineler olarak okunduğunda hüccetleri yalnız şu olur: doğruysanız babalarımızı getirin. Tek ayette üç halka bir arada görünür. Ayet görünen işarettir, beyyine olarak okunduğunda açık kanıta döner, karşı taraf buna bir hüccetle cevap vermek zorunda kalır. Enam suresinin 149. ayetinde en son ulaşan hüccet Allah'ındır.

Araf suresinin 73. ayetinde Salih, size Rabbinizden bir beyyine geldi der ve devam eder: bu Allah'ın dişi devesi size bir ayettir. Beyyine önce gelir, ayet onun gözle görülen yüzüdür. Taha suresinin 133. ayetinde Rabbinden bir ayet getirse ya diyenlere önceki sahifelerdeki beyyine onlara gelmedi mi diye sorulur. İsra suresinin 101. ayetinde Musa'ya dokuz apaçık ayet verilir.

Fussilet suresinin 53. ayetinde ayetlerimizi onlara ufuklarda ve kendi nefislerinde göstereceğiz, ta ki onun hak olduğu kendilerine açıkça belli olsun. Ayet görünen işarettir, gösterilir. Gösterilmesinin amacı görünmeyen hakkın açıkça belli olmasıdır. Zariyat suresinin 20. ve 21. ayetlerinde yeryüzündeki ayetler kesin bilgiyle bilenler içindir ve ayet insanın kendi nefsinde de vardır.

Ankebut suresinin 50. ayetinde ona Rabbinden ayetler indirilse ya derler. Cevap ayetlerin Allah katında olduğudur. 51. ayette sorulur: sana okunan Kitabı indirmemiz onlara yetmez mi. 49. ayette Kitap, kendilerine bilgi verilenlerin göğüslerinde apaçık ayetlerdir. İstenen ayet ile indirilen Kitap aynı kelimeyle anılır.

Hud suresinin 1. ayetinde ayetleri sağlamlaştırılmış, sonra ayrıntılı açıklanmış bir Kitaptır. Fussilet suresinin 3. ayetinde ayetleri bilen bir topluluk için ayrıntılı açıklanmıştır. Al-i İmran suresinin 7. ayetinde Kitabın ayetlerinin bir kısmı muhkemdir, onlar Kitabın anasıdır. Kökte Kitabın ayeti bir sözün bittiği yeri gösteren işarettir, yol nişanları gibi biri geride kalınca öteki görünür.

Rad suresinin 7. ayetinde ona Rabbinden bir ayet indirilse ya derler, cevap gelir: sen ancak bir uyarıcısın, her topluluğun bir yol göstericisi vardır. Enam suresinin 109. ayetinde bir ayet gelirse inanacaklarına yemin ederler, cevap gelir: ayetler Allah katındadır. Mümin suresinin 78. ayetinde hiçbir resul Allah'ın izni olmadan bir ayet getiremez. Ayeti getiren Allah'ın iznidir.

İsra suresinin 59. ayetinde bizi ayetleri göndermekten alıkoyan, öncekilerin onları yalanlamasıdır denir. Semud'a dişi deve gördüren olarak verildi, ona zulmettiler. Ayetleri ancak korkutmak için göndeririz. Kökte de bu ayetlerin geçmiş topluluklara gönderilen ayetler olduğu ve bu toplulukla kanıtlarla yetinildiği söylenir.

Neml suresinin 13. ayetinde ayetlerimiz onlara gördüren olarak geldi. İsra suresinin 12. ayetinde gündüzün ayeti gördüren olarak kılınır. İsra suresinin 59. ayetinde Semud'un dişi devesi gördüren bir ayettir. Mubsıra gözü açan, gördürendir. Ayet görülen şeydir ve aynı zamanda görmeyi sağlar.

İsra suresinin 12. ayetinde gece ve gündüz iki ayet kılınır. Gecenin ayeti silinir, gündüzün ayeti gördüren olarak kılınır, Rabbinizden lütuf arayasınız, yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye. Kökte güneşin ışığına ve halesine iyatu'ş-şems denir. Ayet görünür kılan ışığın da adıdır.

Yunus suresinin 92. ayetinde bugün seni bedeninle kurtaracağız, arkandan gelenlere bir ayet olasın diye denir. İnsanların çoğu ayetlerimizden gafildir. Kökte bir kişinin ayeti onun görünen bedenidir. Firavun'un bedeni sonrakilere bırakılan bir işaret olur.

Müminun suresinin 50. ayetinde Meryem oğlu ve annesi tek bir ayet kılınır. Kökte bunun nedeni şöyle açıklanır: ikisinden her biri ötekiyle ayet oldu. İki kişi bir işaret olarak birlikte okunur.

Şuara suresinin 128. ayetinde Hud kavmine sorar: her tepeye bir ayet dikip boş işlerle mi uğraşıyorsunuz. Kökte yüksek yapıya da ayet denir. Tepeye dikilen yapı uzaktan görülür ve işaret olur. Bu ayet bakanı kendinde tutan, kendine dikkat çeken bir işarettir.

Zuhruf suresinin 48. ayetinde onlara gösterdiğimiz her ayet kardeşinden daha büyüktür. Ayetler tek tek gelmez, birbirini izleyen bir dizi kurar. Her ayet bir öncekinin üzerine gelir.

Yusuf suresinin 105. ayetinde göklerde ve yerde nice ayet vardır, yanından geçip giderler ve ondan yüz çevirirler. Enam suresinin 4. ve Yasin suresinin 46. ayetlerinde Rablerinin ayetlerinden bir ayet gelir ve ondan yüz çevirirler. Kamer suresinin 2. ayetinde bir ayet görünce süregelen bir sihir derler. Ayet görülür, işaret olarak okunması için önünde durulur.

Yusuf suresinin 7. ayetinde Yusuf'ta ve kardeşlerinde soranlar için ayetler vardır. Kökte ayet ibret anlamına da gelir, birbirinden farklı olaylar ve dersler. Bir kıssa da ayettir, soranlara görünmeyeni gösterir.

Al-i İmran suresinin 41. ayetinde Zekeriya Rabbim bana bir ayet ver der. Ayetin, insanlarla üç gün işaret dışında konuşmamandır. Meryem suresinin 10. ayetinde aynı ayet üç gece olarak anılır. Ayet burada bir müjdenin gerçekleşeceğini gösteren işarettir. Zekeriya ayeti ister, Rabbi onu kendi bedeninde verir.

Te'eyya bir yerde durup eğlenmek, işi acele etmeden, sağlamlaştırarak yapmaktır. Konaklanıp eğlenilecek yere tey'iyye yeri denir. Ayetin kökünü bu duruşa bağlayan görüş vardır. Ayet önünde durulsun diye dikilir. Yanından geçip gidenler, Yusuf suresinin 105. ayetinde olduğu gibi, işareti görür ama önünde durmaz.

Fatiha suresinin 5. ayetinde yalnız sana kulluk ederiz ve yalnız senden yardım isteriz denir. İyya eylemi tek bir hedefe toplar. Bir görüşe göre iyya ayetten gelir ve ayet yerine geçer, iyyake na'budu senin hakikatine kulluk ederiz demektir. Bir başka görüşe göre iyya birinin ayetini kastedip ona yönelmekten gelir. Dilciler iyyayı türemeyen bir zamir olarak da açıklar. İyya fonksiyon kelimesidir, bu bağ sözlük düzeyindedir.

Mülk suresinin 2. ayetinde ölümü ve hayatı hanginizin daha güzel iş yapacağını sınamak için yarattı denir. Eyy bir bütünün içinden bir parçayı bulup belirlemek için sorulur. Ayetin kökünü bu kelimeye bağlayan görüşe göre ayet, hangisinin hangisi olduğunu ayırt ettiren şeydir. Eyy fonksiyon kelimesidir, bu bağ sözlük düzeyindedir.

Bakara suresinin 248. ayetinde nebileri onlara der: onun mülkünün ayeti size tabutun gelmesidir. İçinde Rabbinizden bir sekine ve Musa ailesinin ve Harun ailesinin bıraktıklarından bir bakiye vardır, onu melekler taşır. Bunda inanıyorsanız sizin için bir ayet vardır. Ayet burada taşınan bir kutudur. Taha suresinin 39. ayetinde Musa da bir tabuta konup suya bırakılır.