يوم

Nüzulde kökün ilk geçişi Kalem suresinin 24. ayetidir: bahçe sahipleri bugün yanınıza hiçbir yoksul girmesin diye fısıldaşır. Kök ilk geçişinde el-yevm olarak, yani bugün ve şimdi olarak gelir. Bahçe sahipleri günlerini sabah hasadıyla doldurmayı planlamıştır. 19. ve 20. ayetlerde onlar uyurken Rabbinden bir dolaşan bahçeyi dolaşır ve bahçe kapkara kesilir. Kökün ilk günü planlayanların kurduğu olayla başlar ve Rabbin gönderdiği olayla dolar.

Hac suresinin 47. ayetinde Rabbin katında bir gün saydıklarınızdan bin yıl gibidir. Secde suresinin 5. ayetinde emir gökten yere yönetilir ve miktarı bin yıl olan bir günde O'na yükselir. Mearic suresinin 4. ayetinde melekler ve ruh miktarı elli bin yıl olan bir günde yükselir. Aynı kelime her ayette başka bir olayın süresini taşır. Mimma teuddun ifadesi ölçüyü sayanlara bağlar: bin yıl insanın sayışıyla verilen miktardır, gün ise olayın kendisidir.

Bakara suresinin 259. ayetinde yüz yıl ölü bırakılan adam, Kehf suresinin 19. ayetinde mağarada uyandırılan gençler, Müminun suresinin 113. ayetinde yeryüzündeki kalışı sorulanlar aynı cevabı verir: bir gün ya da bir günün bir kısmı. Taha suresinin 103. ve 104. ayetlerinde kimi on gün der, en aklı başında olanları bir gün der. Yaşanan süre algıda bir güne sıkışır. Gerçek miktarı bilen başkasıdır: yüz yıl, üç yüz yıl ve dokuz, sayanlara sor.

Rum suresinin 55. ayetinde suçlular bir saatten fazla kalmadıklarına yemin eder. Ahkaf suresinin 35. ayetinde vaat edileni gördükleri gün gündüzden bir saat kalmış gibidirler. Naziat suresinin 46. ayetinde bir akşam ya da bir kuşluk vakti kalmış gibidirler. Diriliş günü geldiğinde geçmiş bütün günler bir saate, bir akşama, bir kuşluğa iner.

Gökler, yer ve aralarındaki her şey altı evrede yaratılır: Araf 54, Yunus 3, Hud 7, Furkan 59, Secde 4, Kaf 38 ve Hadid 4. Fussilet suresinin 9. ile 12. ayetleri aşamaları ayrı ayrı anar: yer iki evrede yaratılır, içindeki rızıklar dört evrede takdir edilir, gökler iki evrede yedi gök olarak tamamlanır. Araf suresinin 54. ayetinde aynı cümlede gece gündüzü örter, güneş, ay ve yıldızlar emre boyun eğdirilir. Yaratılış evreleri kelimenin geniş anlamını taşır: bir oluşun başlayıp tamamlandığı süre.

Kaf suresinin 38. ayetinde gökleri, yeri ve aralarındakini altı evrede yarattık, bize hiçbir yorgunluk dokunmadı denir. Luğub yorgunluk ve bitkinliktir. Araf 54, Yunus 3, Secde 4 ve Hadid 4'te altı evrenin ardından Allah arş üzerine istiva eder. Yunus suresinin 3. ayetinde istivanın ardından işi yönetir. Altı evre tamamlanan bir süredir, ardından yönetim gelir.

Enam suresinin 73. ayetinde gökleri ve yeri hak ile yaratan O'dur, ol dediği gün olur. Kökte yevm kevn, yani oluş ve vaka anlamına da gelir. Ayet günü oluşun kendisine bağlar: gün ol emrinin olmaya dönüştüğü süredir.

Al-i İmran suresinin 41. ayetinde Zekeriya'ya işaretin insanlarla üç gün işaretle konuşmandır denir. Meryem suresinin 10. ayetinde aynı işaret üç gece sapasağlam olarak anılır. Aynı süre bir yerde günle, bir yerde geceyle anılır. Yevm geceyi de içine alan bir süredir.

Hakka suresinin 7. ayetinde Ad'a rüzgar yedi gece sekiz gün peş peşe musallat edilir. Fussilet suresinin 16. ayetinde bu rüzgar uğursuz günlerde gönderilir. Kamer suresinin 19. ayetinde aynı rüzgar sürüp giden uğursuz bir günde gönderilir. Günler boyu süren olay tek bir gün olarak anılır. Gün olayın süresidir, olay bitince gün tamamlanır.

Hud suresinin 77. ayetinde Lut elçileri görünce bu çetin bir gündür der. Müddessir suresinin 9. ayetinde o gün zorlu bir gündür. İnsan suresinin 10. ayetinde Rabbimizden asık yüzlü, çok çetin bir günden korkarız denir. Şuara suresinin 189. ayetinde gölge gününün azabı onları yakalar. Gün içindeki olayın yüzünü taşır. Kökte de uzun ve sert güne günler dolusu gün, çetin güne eyyem denir.

İbrahim suresinin 5. ayetinde Musa'ya kavmini karanlıklardan nura çıkar ve onlara Allah'ın günlerini hatırlat denir, bunda her sabreden ve şükreden için ayetler vardır. Casiye suresinin 14. ayetinde Allah'ın günlerini ummayanlar anılır. Kökte Allah'ın günleri nimetleri ve cezalarıdır. Arapların günleri de onların savaşlarıdır. Gün yaşanan vakanın adıdır ve vaka hatırlanır.

Al-i İmran suresinin 140. ayetinde size bir yara dokunduysa o topluluğa da benzeri dokunmuştur, o günleri insanlar arasında döndürüp dururuz denir. Ayet bunun amacını da söyler: Allah iman edenleri belli etsin ve içinizden şahitler edinsin. Kökte günler devletler ve yönetim devirleri için de kullanılır. Günler elden ele geçer, her el değişimi bir sınavdır.

Maide suresinin 3. ayetinde bugün gerçeği örtenler dininizden umut kesti, bugün dininizi sizin için kemale erdirdim denir. Mümin suresinin 16. ayetinde bugün mülk kimindir diye sorulur, cevap tek ve kahhar olan Allah'ındır. El-yevm hazır olan andır. Maide'de bir hükmün tamamlandığı bugün, Mümin'de mülkün açığa çıktığı bugündür.

Rahman suresinin 29. ayetinde göklerde ve yerde olanlar O'ndan ister, O her gün bir iştedir. Gün Allah'ın işinin süresidir. Her gün yeni bir istekle ve yeni bir işle dolar.

Kuran sonraki günü olaylarıyla adlandırır: din günü, ayrım günü, toplanma günü, aldanışın ortaya çıktığı gün, buluşma günü, birbirine seslenme günü, pişmanlık günü, ebedilik günü ve çıkış günü. Mürselat suresinin 13. ve 14. ayetlerinde ayrım gününün ne olduğunu sana ne bildirdi diye sorulur. Tegabun suresinin 9. ayetinde sizi toplanma günü için topladığı gün, işte o aldanışın ortaya çıktığı gündür. Kaf suresinin 34. ve 42. ayetlerinde ebedilik günü ve çıkış günü gelir. Enfal suresinin 41. ayetinde iki topluluğun karşılaştığı gün furkan günü diye anılır. Her ad o günü dolduran olayın adıdır.

Meryem suresinin 15. ayetinde Yahya için doğduğu gün, öleceği gün ve diri olarak diriltileceği gün ona selam olsun denir. 33. ayette İsa aynı üç günü kendisi için söyler. Bir hayat üç günle anılır: başlangıcı, sonu ve yeniden başlangıcı. Her biri bir olayın günüdür.

Bakara suresinin 184. ayetinde oruç sayılı günlerdir. 203. ayette Allah'ı sayılı günlerde anın denir, iki günde acele edene de geride kalana da günah yoktur. Hac suresinin 28. ayetinde Allah'ın adı bilinen günlerde anılır. Bakara suresinin 80. ayetinde ise ateşin kendilerine ancak sayılı günler dokunacağını söyleyenlere Allah'tan bir söz mü aldınız diye sorulur. Günler ibadetle doldurulduğunda sayılır ve bilinir, sayılı günler bir yerde emir, bir yerde kuruntudur.

Yevmeizin yevm ile iz birleşimidir ve o gün demektir. Sonundaki tenvin önceki cümlenin yerini tutar: o gün, az önce anlatılan olayın olduğu gündür. Zilzal suresinde arz sarsıldığında, o gün arz haberlerini anlatır. Hakka suresinin 13. ile 15. ayetlerinde sura bir kez üflenip arz ve dağlar kaldırılıp tek bir çarpışla dağıtıldığında, o gün vaka vuku bulur. Rum suresinin 4. ayetinde aynı kelime dünyadaki bir zafer günü için gelir: o gün müminler sevinir. Yevmeizin günü içindeki olayla belirler: kelime, olayın kendisine işaret eder.

QORE yorumu: yevm kapanan bir halkadır. Her gün bir olayla açılır ve o olay tamamlandığında kapanır. Halkalar birbirini izler, günler bu yüzden sayılır ve insanlar arasında döner. Altı evrenin her biri bir oluşun halkasıdır ve halkalar tamamlandığında istiva gelir. Ad'ın rüzgarı yedi gece sekiz gün sürer ve tek bir gün olarak anılır: olayın halkası bir kez kapanır. Din günü bütün halkaların kapandığı gündür. Bu okuma, kelimenin Kuran'daki kullanımlarından kurulan bir QORE yorumudur.

Şimdiki ana el-an denir, uzaklaştırılan ana hineizin. Gün de aynı ölçüyle ikiye ayrılır: el-yevm yakın olan bugündür, yevmeizin uzaklaştırılan o gündür. Maide suresinin 3. ayetinde bugün dininizi kemale erdirdim denir. İnfitar suresinin 19. ayetinde o gün emir Allah'ındır. Mümin suresinin 16. ayetinde o günün içindekilere seslenilir: bugün mülk kimindir. Uzak gün, içine girildiğinde bugün olur.