طير

Kökün aslı kanatlının havadaki hareketidir. Fiil kendi başına geçişsizdir, bir şeyi uçurmak ise fiil çoğaltılarak, ön ekle ya da bir edatla söylenir. Uçan her şey bulunduğu yerden kopar. Kök bu kopuşun sonuçlarını da taşır. Uçan şey hızla gider, dağılır, yayılır ve payına düşene ulaşır. Hafif olan uçar, ağır olan yerinde kalır. Araplar uçuşun yönünden pay okurdu, kök bu eski katmanı da saklar. Kuran'da tayr bir tür adı olarak kalmaz, uçanların topluluğudur. Tair ise insanın payı ve amelidir.

1. Havada hareket ve hız

Kökte uçmak kanat sahibinin havadaki hareketidir. Uçuş kelimesi kanatsız hız için de kullanılır. Bir topluluk birine bölük bölük ve tek tek uçar, yani koşar. Bir savaşçı kılıcıyla uçar. Çabuk koşan ata uçan denir, koşusu öyle hızlanır ki neredeyse uçurulacaktır. Enam suresinin 38. ayetinde iki kanadıyla uçan bir tair anılır. Kanat kaydı bu yüzden anlam taşır, ayet uçuşu kanatlıya bağlar. Uçuş yeri, yani havalanılan yer de bu köktendir. Ağzı geniş kuyuya da uçuş yeri gibi açık olduğu için bu kökten ad verilir.

2. Dağılma ve yayılma

Kökte bir şeyin uçuşması onun dağılıp gitmesidir. Öfkeden parçalanan bir kişinin bir parçası göğe, bir parçası yere uçar. Kafatasının dikişleri parça parça ayrılır. Şafak ufka yayılır ve kökte yayılan şafak diye anılır. Toz havaya yayılır, şimşek göğün ufkuna yayılır, ağaran saç başa yayılır. Bir yangın gittiği yerin her yanına uçar. Bir çatlak duvarı boydan boya sarar, camda yarık bir uçtan öbür uca yürür, giyside eskime bütün parçalara yayılır. Kökte yarılma ve çatlama da bu fiille söylenir. Bulut göğü kaplayıp dağılır. İnsan suresinin 7. ayetinde şerri yayılmış bir günden korkulur. QORE okumasında ṬYR merkezden kopan şeyin her yöne yayılmasıdır.

3. Pay ve dağıtım

Kökte mal bir topluluk arasında uçurulur, her birine payı uçar. Mirasta paylar tek ve çift olarak uçar, her mirasçının hissesi ona varır. Bir kumaş evdekiler arasında uçurulur, yani paylaştırılır. Bir topluluğa kim düşerse onlara o uçmuş sayılır. Tair kelimesi bu yüzden insanın payıdır, hissesi, kısmeti ve amelidir. Kökte tair bir insana bilinenler arasında takdir edilen şeydir. QORE okumasında ṬYR bir bütünün paylara ayrılıp her payın sahibine ulaşmasıdır. Pay sahibini bulur.

4. Hafiflik ve sükunet

Kökte bir kişide uçuş varsa o kişide hafiflik ve savrukluk vardır. Hafifliğinin kenarlarını dizginle denir. Gençlerin uçuşları onların kaymalarıdır. Kökün zıddı sükunettir. Hiç kıpırdamayan, vakur bir topluluk için başlarında tayr varmış gibi denir. Tayr ancak hareketsiz bir şeyin üzerine konar, kıpırdayan bir başta durmaz. Vakur kişiye uçanı sakin denir. Kök bilinci de anlatır. Eski şiirde tair beyindir, beyin kafatasından uçup gider. Kalp uçar, yani yöneldiği yana meyleder ve ona tutunur. Öfke uçar, uçanı uçtu denir. QORE okumasında ṬYR ağırlığın ve sabitliğin çözülmesidir. Hafif olan uçar, vakar ise uçanı başında tutar.

5. Uçuştan pay okumak

Araplar yola çıkmadan önce tayrı ürkütür, onun uçuşundan pay okurdu. Önlerinden geçen her şey için de aynı şey yapılırdı. Tayr bir yana uçarsa hayır, öbür yana uçarsa şer okunurdu. Uğursuzluk bu yüzden tayr ve tair adıyla anılır. Eski şiirde uğursuz yıldızların tayrı kişiyi en kötüye taşır. Kuran bu katmanı gönderilenlere yöneltilen bir suçlamada anar. Firavun ailesi başlarına bir kötülük gelince Musa'yı ve onunla olanları uğursuz sayar. Semud Salih'e ve onunla olanlara aynı şeyi söyler. Bir kentin halkı kendilerine gelen gönderilenlere biz sizi uğursuz saydık der. Gönderilenlerin cevabı her yerde aynı yöne bakar. Tairiniz Allah katındadır, tairiniz sizinledir. QORE okumasında Kuran payı uçuşun yönünden alır, insanın boynuna ve Allah katına iade eder.

6. Tutulan ve toplanan

Nahl suresinin 79. ayetinde ve Mülk suresinin 19. ayetinde tayr göğün boşluğunda boyun eğdirilmiş halde durur, açılır ve kapanır. Onları Allah'tan başkası tutmaz. Tayrın yerde bir dayanağı yoktur, onu tutan tektir. Enam suresinin 38. ayetinde yerde yürüyen her canlı ve iki kanadıyla uçan her tair sizin gibi ümemdir ve Rablerine toplanırlar. Nur suresinin 41. ayetinde saf saf açılmış tayr da Allah'ı tesbih eder, her biri kendi salatını ve tesbihini, yani düzendeki görevini ve onu sürdürüşünü bilir. Neml suresinin 17. ayetinde Süleyman'ın cünudu cin, ins ve tayrdan toplanır ve düzenle yürütülür. Sad suresinin 19. ayetinde tayr Davud'un yanında toplanmış halde durur, her biri ona döner. QORE okumasında tayr dağınık bir hareketin topluluk halinde tutulması ve toplanmasıdır.

7. Çamurdan tayr ve diriliş

Al-i İmran suresinin 49. ayetinde İsa Beni İsrail'e Rabbinizden bir ayetle geldim der. Sizin için çamurdan tayr biçimi gibi bir şey halk ederim, ona nefh ederim ve Allah'ın izniyle tayr olur. Ekmehi ve ebrası iyileştiririm, ölüleri Allah'ın izniyle diriltirim, yediğinizi ve beytlerinizde biriktirdiğinizi size haber veririm. Maide suresinin 110. ayetinde aynı sahne bir öğretimin içinde anlatılır. Allah İsa'yı kutsal ruhla destekler, ona kitabı, hikmeti, Tevrat'ı ve İncil'i öğretir. Ardından çamurdan tayr biçimi gelir ve ölüler çıkarılır. Çamurdan halk ve nefh Kuran'da insanın yaratılışının formülüdür. Sad suresinin 71. ve 72. ayetlerinde Allah çamurdan bir beşer halk eder ve ona ruhundan nefh eder. Secde suresinin 7. ve 9. ayetlerinde insanın halkı çamurdan başlar, sonra ona ruhundan nefh edilir ve ona işitme, görme ve gönüller verilir. Al-i İmran suresinin 59. ayetinde İsa'nın meseli Adem'in meseline benzetilir. Sur'a nefh edildiğinde ölüler kabirlerinden Rablerine akar, Yasin suresinin 51. ayetinde. Kökte ekmeh doğuştan görmeyen olduğu gibi gözü sonradan kararan, aklı elinden alınmış ve şaşkınlıkla gidip gelen kişidir. Enam suresinin 122. ayetinde ölü olan diriltilir ve ona insanlar içinde yürüyeceği bir nur verilir. QORE okumasında çamur yere bağlı, henüz biçim almamış insandır. İsa öğrettiği kitap ve hikmetle ona bir biçim verir, ona nefh eder ve o Allah'ın izniyle yerden kopan bir tayr olur. Görmeyen görür, ölü olan çıkar. İsa'nın ayeti bir topluluğu biçimlendirip ona hayat soluyan bir öğretimdir.

Soyut okuma katmanları

QORE okumasında kök şu katmanlarda okunur. Zeminden kopuş, yerde dayanağı olmayan ve yalnız Allah tarafından tutulan. Hız, kanatsız koşunun da uçuş sayılması. Dağılma ve yayılma, şafak, toz, yangın, çatlak ve şer. Pay, bir bütünün paylara ayrılıp her payın sahibine uçması. Hafiflik ve vakar, savrukluk ile başında tayr taşıyan sükunet. Bilinç, uçan beyin, uçan kalp, uçan öfke. Uçuştan pay okumak ve payın insanın boynuna iadesi. Ümem ve cünud, tutulan, toplanan ve dönen topluluk. Salat, uçanın düzendeki görevi olarak uçmak, dağılmak ve yaymak. Çamurdan kalkış, öğretimle biçim alan ve nefhle hayat bulan topluluk. Çağrı ve dönüş, dağılmış olanın çağrıyla merkezine gelmesi. Bölük bölük gönderilen hafif güç.

Fiil formu

Tara ve yetiru, kanatla havada hareket etmek, uçmak, hızla gitmek, dağılmak ve payına düşmektir. Enam suresinin 38. ayetinde iki kanadıyla uçan bir tair anılır. V. babda tetayyara ve onun kaynaşmış biçimi ittayyara, bir şeyden ya da birinden uğursuzluk okumaktır. Araf suresinin 131. ayetinde, Neml suresinin 47. ayetinde ve Yasin suresinin 18. ayetinde gönderilenlere bu fiil yöneltilir. X. babda istatara, her yana yayılmaktır. İnsan suresinin 76. ayetinde şerri yayılmış bir gün anılır. VI. bab tetayara Kuran'da geçmez, kökte kayıtlıdır ve uçuşup dağılmak anlamına gelir.

İsim formu

Tayr, uçanların topluluğu. Kelime dişil topluluk adıdır, tekili tairdir. Tair, uçan tek bir canlı, aynı zamanda insanın payı, hissesi ve ameli. Tıyara, uğursuzluk okuma. Tayra, hafiflik ve savrukluk. Matar, uçuş yeri. Müstatir, her yana yayılan.

1. Boyundaki tair

İsra suresinin 13. ayetinde Allah her insanın tairini boynuna bağlar ve kıyamet gününde ona yayılmış olarak karşılaşacağı bir kitap çıkarır. Tair kökte insanın payı, hissesi ve amelidir. Araplar insanın payını tayrın uçuşundan okurdu. Ayet payı uçuşun yönünden alır ve insanın boynuna bağlar. Kökte tair aynı zamanda insanın ondan uçup giden ameli, hayrı ve şerridir. Kökün yayılma katmanı ayetin içinde başka bir kökle karşılık bulur. Boyuna bağlanan tair kitaba dönüşür ve o kitap yayılmış olarak gelir. QORE okumasında insanın boşluğa saldığı her şey uçar, dağılır ve sonunda kendi boynuna konar.

2. Resule yüklenen pay

Yasin suresinin 18. ayetinde bir kentin halkı kendilerine gelen gönderilenlere biz sizi uğursuz saydık der, vazgeçmezseniz sizi taşlarız ve size bizden acı bir azap dokunur der. Yasin suresinin 19. ayetinde gönderilenler tairiniz sizinledir, size hatırlatıldı diye mi böyle diyorsunuz, siz israf eden bir kavimsiniz der. Araf suresinin 131. ayetinde Firavun ailesine iyilik gelince bu bizimdir der, kötülük gelince Musa'yı ve onunla olanları uğursuz sayar. Ayet onların tairi ancak Allah katındadır der. Neml suresinin 47. ayetinde Semud Salih'e seni ve seninle olanları uğursuz saydık der. Salih tairiniz Allah katındadır, siz fitneye düşen bir kavimsiniz der. Her sahnede suçlama bir gönderilene yöneltilir. Her sahnede cevap payı suçlayanın kendisine ve Allah katına iade eder. QORE okumasında uğursuzluk okumak payını dışarıda arayan bir topluluğun hatırlatmadan kaçışıdır.

3. Dört tayr

Bakara suresinin 260. ayetinde İbrahim Rabbine seslenir, ölüleri nasıl dirilttiğini bana göster der. Ona iman etmedin mi denir. İbrahim evet der, kalbim mutmain olsun diye. Cevap gelir. Uçanlardan dördünü al, onları kendine yönelt, sonra her cebel üzerine onlardan bir cüz' kıl, sonra onları çağır, sana sa'y ile gelirler. Bil ki Allah azizdir, hakimdir. Fasurhunne fiili kökte yöneltmek, eğmek, kendine çevirmek ve kendine toplamaktır. Ayetteki sana doğru kaydı bu yönü sabitler. Bu fiilin kesmek anlamı azınlıkta kalan bir okumaya bağlanır ve kökte zorlanarak bulunur. Aynı kökte çağırana cevap veren serçe kaydı vardır. Cüz' Kuran'da her geçtiği yerde bir topluluktan ayrılan paydır, beden parçası anlamında hiç geçmez. Hicr suresinin 44. ayetinde cehennemin her kapısı için onlardan paylaştırılmış bir cüz' vardır. Ayetin kalıbı Bakara suresindekiyle aynıdır. Ayet uçarak gelirler demez, sa'y ile gelirler der. Sa'y çabanın ve yönelişin kelimesidir.

QORE okumasında ayet iki katmanda okunur. Birinci katman yöneltme ve çağrıdır. Tayr kendine yöneltilir ve çağırana cevap verir hale gelir. Dağıtıldığı yerden çağrıyla döner. Diriliş dağılmış olanın çağrıyla merkezine dönüşüdür. Kökün pay katmanı da aynı yöne bakar, uçan pay sahibine varır.

İkinci katman toplulukların dirilişidir. Ayetten hemen önce Bakara suresinin 259. ayetinde çatıları üzerine çökmüş bir kentin nasıl diriltileceği sorulur. 243. ayette binler halinde yurtlarından çıkanlara ölün denir, sonra diriltilirler. QORE okumasında dört tayr ölüm halinde dağılmış topluluklardır. Önce bir merkeze yöneltilir, sonra paylara ayrılıp yerlere konur. Ayette okunuş dağdır, cebel kökü kalabalık bir topluluğu da anlatır. Yasin suresinin 62. ayetinde ve Şuara suresinin 184. ayetinde topluluk bu kökle anılır. Sonra topluluklar çağrılır ve sa'y ile gelirler. Hac suresinin 26. ayetinde İbrahim'e beytin yeri gösterilir, 27. ayette insanlara çağrıda bulunması söylenir. Yaya olarak ve her binek üzerinde gelirler, her derin yoldan gelirler. Bakara suresinin 260. ayeti de her cebel üzerine der ve gelirler der. Enfal suresinin 24. ayetinde Allah ve resul sizi diriltecek olana çağırdığında cevap verin denir. Enam suresinin 122. ayetinde ölü olan diriltilir ve ona insanlar içinde yürüyeceği bir nur verilir. Kökte Ka'be dörtlenmiş beyttir, dört köşeli her beyt bu adla anılır. Maide suresinin 97. ayetinde Ka'be insanlar için bir kıyamdır. Bakara suresinin 125. ayetinde beyt insanlar için dönülen bir yerdir. QORE okumasında dört tayr dağılmış toplulukların dört köşeli bir beytin kuruluş ilkelerine toplanmasıdır. Manen ölü olan topluluk vahyin çağrısına sa'y ile gelir ve dirilir.

4. Bölük bölük uçanlar

Fil suresinin 3. ayetinde Rab fil ashabının üzerine bölük bölük uçanlar gönderir. 4. ayette onlar fil ashabını siccilden taşlarla taşlar, 5. ayette Rab onları yenmiş bir ekin yaprağı gibi kılar. Ebabil kelimesi deve sürüsünün bölük bölük gelişini anlatan bir kökten gelir. Kelimenin anlamı bölük bölük, birbiri ardınca, buradan ve oradan gelen dağınık topluluklardır. Eski şiirde bir hurmanın üzerinde bölük bölük ötüşen tayr bu kelimeyle anılır. Ebabil adında bir tayr türü metinde yoktur. Taşlamak fiili dişil tekildir, gramer de tayrın bir topluluk olduğunu gösterir.

Siccil kökte sicil ile, yani yazılı kayıt ve belge ile aynı maddede durur. Kökte siccilden olan, onlar için yazılmış olandır. Siccil aynı zamanda gönderilmiş olan ve pay olarak kayıtlıdır. Zariyat suresinin 33. ve 34. ayetlerinde Lut kavmine gönderilen çamurdan taşlar Rabbin katında sınırı aşanlar için işaretlenmiştir. Hud suresinin 82. ayeti bu taşları dizi dizi diye niteler. Şuara suresinin 173. ayeti bu yağmuru uyarılanların yağmuru diye anar. Enbiya suresinin 18. ayeti hareketin kendisini söyler, hak batılın üzerine fırlatılır, onun dimağını parçalar ve batıl yok olup gider.

Surenin her ayeti başka bir helak sahnesinin formülünü taşır. Rabbin ne yaptığını görmedin mi sorusu Ad sahnesine, keydin saptırılması Firavun sahnesine, siccilden taşlar Lut kavmine, savrulan ekin yaprağı fırtına sahnesine bağlanır. Fecr suresi sınır sahibine seslenir ve sınırı aşanları anlatır. Fil suresi o listeye sınırı aşan bir güç daha ekler.

QORE okumasında bölük bölük gönderilenler art arda gelen gönderilenler ve taşıdıkları ayetlerdir. Siccilden taşlar Rabbin katındaki kayıttan gelen ve batılı dağıtan hakikat bilgisidir. Fil suresinde sınırı aşan hantal güce onu men eden ve sınırlayan metaforik taşlar atılır. Lut kavmine yağdırılan siccilden taşlar da aynı okumayla gönderilenlerin o topluluğa tebliğ ettiği ve onlara özgü ayetler olarak açılır. Fil ağırlığın ve hantal gücün adıdır, tayr hafifliğin ve dağınık hareketin. Hantal güç sahibi anlayışı kıt olanlar zümresinin karşısına bölük bölük, hafif ve ardışık gelen gönderilenler ve ayetler çıkar. Hak batılın üzerine fırlatılır ve batıl savrulmuş bir ekin yaprağı gibi dağılır.