عذب

AẔB kökü ilk bakışta bir çelişki sunar. Aynı kök hem tuzdan alıkonmuş içilebilir suyu, azb, hem de insanı alıştığı her şeyden koparan azabı anlatır. Arap dili bu iki ucu tek bir eylemde birleştirir, alıkoymak. Kök bu eylemi üç sütun üzerinde taşır.

1. Tuzdan alıkonan su

Kuran azb kelimesini iki yerde, tuzlu ve acı suyun karşısında anar. Furkan suresinin 53. ayetinde iki deniz salıverilir. Biri azb ve furat, öbürü tuzlu ve acıdır, ikisinin arasına bir berzah ve kapalı tutulan bir sınır kılınır. Azb tuzlunun karşısında durur. Kökün eylemi alıkoymaktır ve burada sudan alıkonan tuzdur. Alıkoyan ise iki suyun arasına konan sınırdır.

Fatır suresinin 12. ayetinde alıkonmuş suyun içimi kolaydır. İçimi kolaylaştıran, sudan alıkonan tuzdur.

Kökte aynı fiil suyun üzerindekini almak için de kullanılır. A'zebe'l-havd, havuzun yüzündeki yosunu ve çerçöpü alıp suyu açığa çıkarmaktır. Havuzun yosununa vur ki su görünsün denir. Suyun yüzündeki o yosun ve çerçöp de aynı kökle anılır. Su, içine karışan ve üstünü örten şeyden alıkonduğunda açığa çıkar.

2. Konfordan kopuş ve işkence

Arapçada bir suçluyu cezalandırmaya ve ona acı çektirmeye azab denir. Bu adın kökeni iki yolla açıklanır. Birincisi, azap suçluyu bir daha o suçu işlemekten alıkoyar. İkincisi, kişiyi hayatın tatlılığından, uykudan ve konfordan soyar ve mahrum bırakır, ezeltü azbe hayatihi, hayatının tatlılığını giderdim denir.

Azap, fiziksel bir acının, elem, veya vuruşun, darb, ötesinde bir eylemdir. Azap, varlığın içine gömüldüğü o sahte güven, kibir ve konfor alanından bir kırbaç gibi çekilip çıkarılması, alıştığı her şeyden, tatlılıktan, koparılıp mutlak bir çıplaklık ve mahrumiyetle baş başa bırakılmasıdır.

Azap nekal ve cezadır. Azabın aslı için dört görüş anılır. Birine göre kişiyi aç ve uykusuz bırakmaktır, çünkü kendini yemekten ve uykudan çeken kişi azib diye anılır. Birine göre hayatının tatlılığını gidermektir. Birine göre kırbacın ucuyla çokça vurmaktır. Birine göre de suyuna çerçöp katıp hayatını bulandırmaktır. Dördü de kökün bir yüzünü taşır, alıkoymak, alışılmışı almak, sivri uç ve örtü. Müminun suresinin 76. ayetinde onları azapla yakaladık denir, bu azabın açlık olduğu söylenir. Kaldırılmayan azaba azabu azbeyn denir. Fiil olarak azap etmek Arapçada yalnız artırılmış babda kullanılır, azzebe yu'azzibu.

Kuran'da azap dünya hayatında da ahirette de anılır. Rad suresinin 34. ayetinde onlar için dünya hayatında bir azap vardır, ahiret azabı ise daha ağırdır. Fussilet suresinin 16. ayetinde Ad kavmine uğursuz günlerde dondurucu bir rüzgar gönderilir, dünya hayatında rezillik azabını tatsınlar diye. Kavimlerin helaki, açlık, korku, yenilgi ve rezillik dünya azabıdır. Azap suçluya dokunduğu gibi mazluma da dokunur. Sad suresinin 41. ayetinde Eyyub, şeytan bana yorgunluk ve azapla dokundu der. Bakara suresinin 49. ayetinde Firavun ailesi İsrailoğullarına azabın en kötüsünü reva görür.

3. Deriyi sıyıran uç

Arapçada bir kırbacın veya kılıcın en uç, en keskin ve can yakan kısmına, ayrıca sarığın omuzdan aşağı sarkan ucuna Azbe, عذبة, denir.

Bu kullanım kökün kesip atan tabiatını gösterir. Kırbaç deriye vurduğunda eti azbe ile sıyırıp atar. Uç, dış yüzeyi ve kabuğu yırtan, varlığın içine işleyen şiddetli bir nüfuzdur.

Bir şeyin ucu azbedir. Dilin ince ucu, kırbacın ucu ve askısı, sarığın iki omuz arasına sarkan ucu, mızrağın başına bağlanan bez, ayakkabı kayışının sarkan ucu, terazinin askı ipi ve ağacın dalı azbedir. Kılıçların uçları azebat diye anılır. Sarığa arkadan iki uç salmaya i'tizab denir. Kuran'da kırbaç ile azap aynı yerde geçer. Fecr suresinin 13. ayetinde Ad, Semud ve Firavun için Rabbin üzerlerine bir azap kırbacı yağdırdı denir.

Fiil formu

Bir fiil olarak azebe ya'zibu, kökün en eski kullanımlarından biri olarak, yemeyi içmeyi terk etmek, oruç ile iftar arasında kalmak, uzaklaşmak ve iştahı kesilmektir. Kendini bir şeyden mahrum bırakmaktır. Azzebe yu'azzibu, tef'il babı, bu mahrumiyeti ve acıyı bir başkasına şiddetle uygulamak, onun derisini, neşesini ya da kibrini üzerinden yüzüp alarak onu cezalandırmaktır. İsta'zebe bir şeyden vazgeçmektir.

I. babda azaba ya'zibu kendini çekmek ve bir başkasını alıkoymaktır. Azib ve azub, susuzluğun şiddetinden yemeyi bırakan ya da geceyi yemeden içmeden geçiren insan ve hayvandır. Bu hal oruç ile iftar arasında bir haldir. A'zebe hem kendini çekmek hem bir başkasını alıkoymaktır. Nefsinizi kadınları anmaktan alıkoyun, bu sizi savaştan kırar denir. Kendinizi arzulardan bütünüyle çekin, onlar gaflet doğurur ve hasret bırakır denir. Kuran'da fiil yalnız II. babda gelir, azzebe yu'azzibu, azap etmek. Allah azap eder, insan da insana azap eder. Musa Firavun'a İsrailoğullarına azap etme der, Zülkarneyn zalime azap edeceğini söyler.

İsim formu

Azb, tuzdan alıkonmuş su. Azab, kişiyi alışkanlıklarından ve konforundan koparan, geri dönüşü olmayan yıkıcı mahrumiyet. Ta'zib, acı vererek soyma işlemi.

Muazzib azap eden, muazzeb azap edilendir. Azib ve azub, açıkta aç ve susuz kalandır. Azbe uçtur, azebat uçlardır. Kuran'da azb tuzlu suyun karşısında anılan, tuzdan alıkonmuş sudur.

Kuran içi üç farklı türev form analizi

1. Haza azbün furat · tuzdan alıkonmuş su

Furkan suresinin 53. ayetinde O iki denizi salıvermiştir. Şu azb ve furat, şu tuzlu ve acıdır, milhun ucac. Ayette azb, suyun tuzdan ve kirden kopuk ve yalıtılmış kalması halidir. Azb olan su varlığın en saf, en tavizsiz ve bozulmaya direnmiş formudur.

Ayetin iki denizi dört sıfatla karşılıklı dizer. Azb milhin, furat ucacın karşısındadır. Milh tuzdur, ucac tuzluluğun ve acılığın en ileri derecesidir. Azb, tuzun alıkonduğu sudur. Ayetin sonu alıkoyanı gösterir, iki suyun arasına bir berzah ve kapalı tutulan bir sınır konur. Tuz sudan bu sınırla alıkonur. Fatır suresinin 12. ayetinde alıkonmuş suyun içimi kolaydır. İçimi kolaylaştıran, sudan alıkonan tuzdur. Her iki denizden de taze et yenir ve takılacak süs çıkarılır. İbrahim suresinin 16. ve 17. ayetlerinde cehennemde irinli bir su içirilir, onu yudum yudum içer ve yutmakta zorlanır, ardından kalın bir azap gelir.

Furkan 53 · Fatır 12 · İbrahim 17

2. Azabün elim · beden ve ruhu sıyıran yıkım

Bakara suresinin 10. ayetinde ve pek çok yerde onlar için elem verici bir azap vardır denir. Burada azab, insanın elindeki her şeyin, etinin, gururunun, sevdiklerinin, inkarının, elinden koparılıp alınmasıdır. Cehennem kavramıyla birleştiğinde azap, ruhu sahte örtülerinden sıyırıp yakan, alıkoyan ve onu çıplak hakikatle acı içinde yüzleştiren kozmik bir yalıtımdır.

Bakara suresinin 7. ayetinde kalplerin ve kulakların mühürlendiği, gözlerin üzerinde bir perde olduğu anlatılır ve büyük bir azap anılır. 10. ayette kalplerdeki hastalık artar ve elem verici azap gelir. Elem verici azap dünyada da gelir. Tevbe suresinin 74. ayetinde yüz çevirenlere dünyada ve ahirette elem verici bir azap edilir. Ahkaf suresinin 24. ayetinde Ad kavmi vadilerine doğru gelen bulutu yağmur sanır, o içinde elem verici bir azap bulunan bir rüzgardır. Nisa suresinin 56. ayetinde derileri her piştikçe başka derilerle değiştirilir ki azabı tatsınlar.

Bakara 10 · Tevbe 74 · Ahkaf 24

3. Muazzibin · otoritenin kesin müdahalesi

İsra suresinin 15. ayetinde biz bir resul göndermedikçe azap ediciler, muazzibin, değiliz denir. Burada AẔB kökünün hukuki ve nedensel ağırlığı vurgulanır. Azap, cezalandırma, elçinin getirdiği beyandan, kanıt ve mesaj, sonra suçlunun o suçunu sonsuza dek durdurmak, men etmek, için ilahi otoritenin devreye girmesi, o toplumu varlık sahnesinden kesip atmasıdır.

Ayetin başında doğru yolu bulan kendisi için bulur, sapan kendi aleyhine sapar, kimse başkasının yükünü taşımaz denir. Enfal suresinin 33. ayetinde Resul onların arasındayken ve onlar istiğfar ederken Allah onlara azap etmez. Azabı alıkoyan iki şey anılır, resulün varlığı ve istiğfar. Kök burada kendi yönünü çevirir, alıkoyan azap kendisi alıkonur. Secde suresinin 21. ayetinde büyük azaptan önce yakın azaptan tattırılır, belki dönerler diye.

İsra 15 · Enfal 33 · Secde 21

AẔB kökü, varlığın üzerinden çekip alınan örtünün adıdır. Sudan tuz alıkonduğunda su içilir hale gelir, suçlu bir insandan konfor, kibir ve rahmet alıkonduğunda bu azaptır. Her iki durumda da eylem aynıdır, kökünden koparmak, yalıtmak ve şiddetle engellemek.

Kuran'da kökün nüzuldeki ilk geçişi bu mahrumiyeti adıyla anar. Kalem suresinde bahçe sahipleri ürünü sabah erkenden devşirmeye yemin eder, o gün bahçeye bir yoksul girmesin diye fısıldaşır. Bahçe gece kararır, onlar biz mahrum bırakıldık der. Ardından azap böyledir, ahiret azabı daha büyüktür denir. Yoksulu alıkoymak isteyen alıkonmuştur. Azabın ilk adı dünyada konur, bahçesini yitiren kişinin mahrumiyetinde.