وجه

Kök bir şeyin karşılayan ve görünen ön cephesidir. Günün vechi ilk vaktidir, sözün vechi kastedilen yoldur, bir şeyin vechi o şeyin kendisidir. Cihet yöndür, vichet yönelinen yerdir. Kuran'da vech bir yöne çevrilir, Allah'a teslim edilir ve dine dikilir. Allah'ın vechi her yöndedir ve kalıcıdır. Ahirette vech ağarır ya da kararır. Vech içte olanın dışarıda görünen yeridir.

1. Karşılayan cephe

Kökte vech her şeyin karşılayan yanıdır. Atın vechi başından sana karşı gelen kısımdır. Evin vechi kapının bulunduğu yandır. Elbisenin vechi göze görünen yanıdır. İki vechi olan kumaşa ve hem önünden hem arkasından kamburu olan kişiye bu kökten ad verilir. Bir kişiyi vechiyle karşılamak ve onunla vech veche gelmek bu köktendir. İki evin birbirinin karşısında durması da bu kökle söylenir. Karşısında, önünde ve tam hizasında anlamındaki kelimeler bu kökten kurulur. QORE okumasında vech bir şeyin karşılaşmaya açılan yanıdır. Her şeyin bir vechi vardır ve bir şey o yanıyla tanınır.

2. Günün vechi

Kökte günün vechi ilk vaktidir. Zamanın vechi de başlangıcıdır. Yıldızın vechi ondan sana görünen kısımdır. Al-i İmran suresinin 72. ayetinde ehl-i kitaptan bir topluluk, iman edenlere indirilene günün vechinde iman edin, sonunda inkar edin der. Günün vechi günün sonunun karşısında durur. Abese suresinin 38. ayetinde o gün bazı vechler aydınlanmıştır. Bu kelime sabahın ağarmasını anlatan kökten gelir. Müddessir suresinin 34. ayetinde sabah ağarır. QORE okumasında vech gecenin ardından ilk görünen yandır. Gün de bir şey de önce vechiyle görünür.

3. Şeyin kendisi ve sözün vechi

Kökte vech şeyin kendisi için de söylenir. Görüşün vechi o görüşün kendisidir. Sözlük Kasas suresinin 88. ayetindeki vech için onun kendisi der. Sözün vechi onunla kastedilen yoldur. Bir sözün vechi yoksa doğruluğu da yoktur. Bir şeyi vechinden çevirmek, onu yolundan çıkarmaktır. Kökte vech tür ve bölüm anlamında da geçer. Bir söz birkaç vech üzere kurulabilir. Maide suresinin 108. ayetinde şahitlerin şahitliği kendi vechi üzere getirmeleri anılır. QORE okumasında bir şeyin vechi doğru tutulduğu taraftır. Taraf yanlış tutulursa şey de yanlış okunur.

4. Cihet ve vichet

Kökte cihet yön ve taraftır. Vichet yönelinip kastedilen yerdir, sözlük kıbleyi ve benzerini vichet diye anar. İşinin vichetini yitiren kişi kastını kaybetmiştir. Bir işte cihetini göremeyen kişi o işe nereden gireceğini bilmez. Bakara suresinin 148. ayetinde her biri için bir vichet vardır, o ona çevrilir, hayırlarda yarışın denir. Kehf suresinin 103. ve 104. ayetlerinde amelce en çok kaybedenler, dünya hayatında çabaları sapıp giden ve iyi iş yaptıklarını sananlardır. Sözlükte kastını yitiren kişi için de aynı fiil kullanılır, işinin vicheti sapıp gitmiştir. QORE okumasında vichet bir kişinin kastının yeridir. Vichet yitince çaba da yiter. Ayet vicheti herkese verir, yarışı hayırlara bağlar.

5. Yöneltmek ve yönelmek

Kökte bir şeyi bir yöne yöneltmek, birini bir iş için göndermek bu köktendir. Rüzgarın çakılları sürüp götürmesi de bu kökle söylenir. Bir topluluk bir yolu çiğneyip izini belirgin kılınca o yola vech vermiş olur. Yönelmek bir şeye vechini verip gitmektir. Sözlükte yönelmek hem öne gelmek hem de bozguna uğrayıp çekilmek için kullanılır. Yaşlanıp çekilen kişi için de bu kelime söylenir. En'am suresinin 79. ayetinde İbrahim vechimi gökleri ve yeri yarıp var edene hanif olarak yönelttim der. Kasas suresinin 22. ayetinde Musa Medyen'in karşısına yönelir ve umulur ki Rabbim beni yolun ortasına iletir der. Nahl suresinin 76. ayetinde mevlasına yük olan dilsiz adam, nereye yöneltilse bir hayır getirmez. QORE okumasında yönelmenin değeri gidilen yöndedir. Aynı fiil öne gelmeyi de bozguna uğramayı da anlatır.

6. Saygınlık

Kökte bir kişinin saygın ve kadri yüksek olması bu kökle söylenir. Saygın kişiye vecih denir. Bir şehrin ve bir topluluğun ileri gelenleri onun vechleridir. Bir kişiyi saygın kılmak ve onu saygın bulmak da bu köktendir. Sözlükte iki vechli kişi, kalbindekinin tersiyle karşılayan kişidir. Al-i İmran suresinin 45. ayetinde melekler Meryem'e seslenir, Allah seni kendinden bir kelimeyle müjdeler, adı Meryem oğlu İsa Mesih'tir, dünyada ve ahirette saygındır ve yakınlaştırılanlardandır. Ahzab suresinin 69. ayetinde Musa'ya eziyet edenler gibi olmayın denir. Allah onu söylediklerinden aklamıştır, o Allah katında saygındır. QORE okumasında saygınlık vechte görünür. İki ayette de saygınlık söylenen sözün karşısında Allah katında kurulur. Al-i İmran'da saygınlık yakınlaştırılmakla aynı cümlede durur, vech ile yakınlık birlikte verilir.

7. Vechi teslim etmek ve dikmek

Bakara suresinin 112. ayetinde kim muhsin olarak vechini Allah'a teslim ederse ecri Rabbinin katındadır. Nisa suresinin 125. ayetinde vechini Allah'a teslim eden ve İbrahim'in milletine hanif olarak uyan anılır. Lokman suresinin 22. ayetinde vechini Allah'a teslim eden en sağlam kulpa tutunmuştur. Al-i İmran suresinin 20. ayetinde vechimi Allah'a teslim ettim de denir. Rum suresinin 30. ayetinde vechini hanif olarak dine dik tut denir. Bu din, Allah'ın insanları üzerine yarattığı fıtrattır. Yunus suresinin 105. ayetinde ve Rum suresinin 43. ayetinde aynı emir gelir. A'raf suresinin 29. ayetinde her mescidin yanında vechlerinizi dik tutun ve dini O'na halis kılarak O'na dua edin denir. En'am suresi İbrahim'in vechiyle açılır ve onun milletiyle kapanır. 79. ayette İbrahim vechini hanif olarak yöneltir ve ben ortak koşanlardan olmam der. 161. ile 163. ayetler arasında dosdoğru din hanif İbrahim'in milletidir, o ortak koşanlardan olmadı. Salatım, nüsükum, hayatım ve ölümüm alemlerin Rabbi Allah içindir, O'nun ortağı yoktur. QORE okumasında vech kişinin karşılayan yanıdır. Teslim edilen vech kişinin bütün yönelişidir. Dikilen vech eğilmeden bir yöne tutulan vechtir. Yöneltilen vech bütün hayatın adandığı yöndür.

8. Kıble ve vech

Bakara suresinin 144. ayetinde Allah resulün vechinin gökte dönüp durduğunu görür. Seni hoşnut olacağın bir kıbleye çevireceğim, vechini Mescid-i Haram'ın tarafına çevir denir. Nerede olursanız vechlerinizi onun tarafına çevirin. 149. ve 150. ayetlerde emir tekrarlanır. 115. ayette doğu da batı da Allah'ındır, nereye çevrilirseniz Allah'ın vechi oradadır. 177. ayette birr vechlerinizi doğunun ve batının tarafına çevirmeniz olmaz. Birr Allah'a iman eden, malını veren, salatı ikame eden ve sözünü tutandır. En'am suresinin 76. ile 78. ayetleri arasında İbrahim yıldıza, aya ve güneşe bakar. 79. ayette vechini gökleri ve yeri yarıp var edene yöneltir. Vechin gökteki dönüşü kalbin köküyle anılır, çevrilmesi tevliye ile, varılan taraf kıble ile. QORE okumasında üç kök tek sahnede buluşur. Vech çevrilen cephedir, kıble o cephenin karşıladığı taraftır. Vech her yerde Allah'ın vechini bulur, kıble bir topluluğun vechlerini bir tarafta birleştirir.

9. Allah'ın vechi

Kasas suresinin 88. ayetinde O'ndan başka ilah yoktur, O'nun vechi dışında her şey helak olucudur. Rahman suresinin 26. ve 27. ayetlerinde onun üzerindeki her şey yok olucudur, celal ve ikram sahibi Rabbinin vechi kalır. Kuran salih ameli bu vechle bağlar. Bakara suresinin 272. ayetinde Allah'ın vechini istemekten başka bir şey için infak etmezsiniz. Ra'd suresinin 22. ayetinde Rablerinin vechini isteyerek sabredenler anılır. Leyl suresinin 20. ayetinde veren kişi yalnız en yüce Rabbinin vechini ister. İnsan suresinin 9. ayetinde biz sizi yalnız Allah'ın vechi için doyuruyoruz, sizden bir karşılık ve teşekkür istemiyoruz denir. En'am suresinin 52. ayetinde ve Kehf suresinin 28. ayetinde sabah ve akşam Rablerine dua edip O'nun vechini isteyenler anılır. Rum suresinin 38. ve 39. ayetlerinde Allah'ın vechini isteyenler için verilen hak ve zekat kat kat artar. QORE okumasında Allah'ın vechi her yönde karşılanan ve helak olmayandır. Bir amel o vech istenerek yapıldığında kalıcı olanla bağ kurar.

10. Vechte görünen hal

Al-i İmran suresinin 106. ayetinde o gün bazı vechler ağarır, bazı vechler kararır. Vechleri kararanlara imanınızdan sonra inkar mı ettiniz denir. 107. ayette vechleri ağaranlar Allah'ın rahmetindedir. Yunus suresinin 26. ayetinde güzel davrananların vechlerini bir karartı ve bir aşağılanma kaplamaz. 27. ayette kötülükleri kazananların vechleri sanki gecenin karanlık parçalarıyla örtülmüştür. Kıyame suresinin 22. ile 24. ayetleri arasında o gün bazı vechler parlaktır ve Rablerine bakar, bazı vechler çatıktır. Abese suresinin 38. ile 41. ayetleri arasında bazı vechler aydınlanmıştır, güler ve müjdelenir. Bazı vechlerin üzerinde toz vardır ve onları bir karartı kaplar. Mutaffifin suresinin 24. ayetinde vechlerinde nimetin parlaklığını tanırsın. Fetih suresinin 29. ayetinde onların işareti secdenin izinden vechlerindedir. Nahl suresinin 58. ayetinde birine kız müjdelendiğinde vechi kararır ve o yutkunur. Taha suresinin 111. ayetinde vechler diri ve kayyum olana boyun eğmiştir. QORE okumasında vech içte taşınanın görünür olduğu yerdir. Aydınlık ve karanlık vech üzerinde görünür, gün nasıl vechiyle doğarsa insan da vechiyle görünür.

11. Vech ve arka

Kökte vechin karşıtı arkadır. Nisa suresinin 47. ayetinde kitap verilenlere, vechler silinip arkalarına geri çevrilmeden önce iman edin denir. Enfal suresinin 50. ayetinde ve Muhammed suresinin 27. ayetinde melekler onların vechlerine ve arkalarına vurur. Enbiya suresinin 39. ayetinde ateşi vechlerinden ve sırtlarından savamayacakları an anılır. Hac suresinin 11. ayetinde Allah'a bir kenar üzerinde kulluk eden kişiye bir fitne dokunursa vechi üzerine döner. Mülk suresinin 22. ayetinde vechi üzerine kapanarak yürüyen kişi, dosdoğru bir yol üzerinde düzgünce yürüyen kişiyle karşılaştırılır. Ateş sahnelerinde vech ön sıradadır. İbrahim suresinin 50. ayetinde ateş vechlerini örter. Mü'minun suresinin 104. ayetinde ateş vechlerini yalar. Kehf suresinin 29. ayetinde erimiş maden gibi bir su vechleri kavurur. Ahzab suresinin 66. ayetinde vechleri ateşte döndürülür. Kamer suresinin 48. ayetinde vechleri üzerine sürüklenirler. Zümer suresinin 24. ayetinde kişi kötü azaptan vechiyle korunmaya çalışır. QORE okumasında vech kişinin karşılayan yanıdır. Arkasına çevrilmiş ya da üzerine kapanmış vech yönünü yitirmiş kişidir.

12. Vech, sadr, kalp ve fuad

Kuran insanın önünü ve içini dört adla anar. Vech karşılayan ve görünen ön cephedir. Sadr bir şeyin en üst ön kısmıdır ve içinde taşıyan haznedir, kalp onun içindedir. Kalp döner ve kavrar. Fuad doğuşta verilen, meyleden ve gördüğünü yalanlamayan iç merkezdir. Kuran vechi göğüsle ve fuadla aynı ayette anmaz. Kalp kelimesiyle vech yalnız Kehf suresinin 28. ayetinde yan yana gelir. Orada Rablerinin vechini isteyenler ile kalbi zikirden gafil kılınmış kişi karşı karşıya durur. Kalbin kökündeki dönme fiili ise vechle birkaç ayette gelir. Vech gökte döner, üzerine döner ve ateşte döndürülür. Kuran alnı, çeneyi, yanağı ve perçemi ayrı adlarla anar. Vech bu parçaların toplamı olarak anılmaz, karşılayan cephe olarak anılır. Sözlükte iki vechli kişi kalbindekinin tersiyle karşılayan kişidir. QORE okumasında sadr taşır, kalp döner, fuad yanar ve görür, vech yönelir ve görünür. İçte olan dışarıda vech üzerinde okunur.

Soyut okuma katmanları

QORE okumasında kök şu katmanlarda okunur. Cephe, her şeyin karşılayan yanı. İlk görünüş, günün ve bir şeyin vechi. Aydınlık, ahirette vech üzerinde ağaran hal. Kendilik, bir şeyin vechi olarak kendisi. Yol, sözün ve işin kastedilen vechi. Yön, vichet ve cihet. Yönelme, vechi bir yere vermek. Teslim, vechi Allah'a bırakmak. Gaye, Allah'ın vechini istemek. Saygınlık, vechte görünen kadir. Görünüm, içte taşınanın vech üzerinde ağarması ya da kararması. Karşıtlık, vech ve arka.

Fiil formu

Veceha ve yecihu, birinin vechine vurmaktır. Vecuha ve yevcuhu, saygın ve kadri yüksek olmaktır. II. babda veccehe, bir şeyi bir yöne yöneltmek ve birini bir iş için göndermektir. IV. babda evcehe, birini saygın kılmak ve saygın bulmaktır. III. babda vacehe, birini vechiyle karşılamaktır. V. babda tevecceha, bir yöne yönelmektir. Bu fiil öne gelmeyi de bozguna uğramayı da anlatır. VI. babda tevacehe, iki şeyin karşı karşıya gelmesidir. VIII. babda ittecehe, bir yöne yönelmek ve bir görüşün belirmesidir. Kuran'da II. bab En'am suresinin 79. ayetinde ve Nahl suresinin 76. ayetinde, V. bab Kasas suresinin 22. ayetinde geçer.

İsim formu

Vech ve vücuh, karşılayan ve görünen ön cephe, şeyin kendisi, günün ilk vakti ve bir topluluğun ileri geleni. Cihet, yön ve taraf. Vichet, yönelinip kastedilen yer. Vecih, saygın kişi, çoğulu vüceha. Vecahet, saygınlık. Muvacehe, vechiyle karşılamak. Vicah ve tücah, karşısında ve tam hizasında. Tevcih, yöneltmek. Teveccüh, yönelmek.

1. Küllü şey'in halikun illa vecheh · O'nun vechi dışında her şey helak olucudur

Kasas suresinin 88. ayetinde Allah ile birlikte başka bir ilaha dua etme denir. O'ndan başka ilah yoktur, O'nun vechi dışında her şey helak olucudur, hüküm O'nundur. Rahman suresinin 26. ve 27. ayetlerinde onun üzerindeki her şey yok olucudur, celal ve ikram sahibi Rabbinin vechi kalır. Sözlükte vech şeyin kendisidir ve bu ayet için onun kendisi denir. Bakara suresinin 115. ayetinde doğu da batı da Allah'ındır, nereye çevrilirseniz Allah'ın vechi oradadır. QORE okumasında Allah'ın vechi her yönde karşılanır ve hiçbir yönde helak olmaz. Helak olan her şey vechini yitirir, kalıcı olan vechtir.

2. Veccehtu vechiye · vechimi yönelttim

En'am suresinin 76. ile 78. ayetleri arasında gece İbrahim'in üzerine örtülür. İbrahim bir yıldız görür, sonra doğan ayı ve doğan güneşi görür, her biri batınca batanları sevmem der. 79. ayette ben vechimi gökleri ve yeri yarıp var edene hanif olarak yönelttim, ben ortak koşanlardan olmam der. Ayette yöneltmek ile vech aynı köktendir, fiil vechi kendi kökünden yöneltir. Bakara suresinin 144. ayetinde resulün vechi de gökte dönüp durur ve ona bir kıble verilir. En'am suresinin 161. ile 163. ayetleri arasında hanif İbrahim'in milleti yeniden anılır. Salat, nüsük, hayat ve ölüm alemlerin Rabbi Allah içindir. QORE okumasında İbrahim'in vechi doğanlardan ve batanlardan geçer. Vech batmayana yöneltilince yönelişi tamamlanır. Surenin sonunda bu yöneliş salatı, nüsükü, hayatı ve ölümü kapsar.

3. Ve li kullin vichetun huve muvelliha · her biri için çevrildiği bir vichet

Bakara suresinin 148. ayetinde her biri için bir vichet vardır, o ona çevrilir. Hayırlarda yarışın, nerede olursanız Allah hepinizi bir araya getirir. Ayet kıble pasajının ortasındadır. 145. ayette kitap verilenlerin her birinin kendi kıblesi vardır. 177. ayette birr vechlerinizi doğunun ve batının tarafına çevirmeniz olmaz. Sözlükte vichet yönelinip kastedilen yerdir ve kıble de vichet diye anılır. QORE okumasında vichet herkese verilir, üstünlük yarışta aranır. Yön bir ayrım olarak kalır, toplanma Allah'ın elindedir.

4. Vechen nehar · günün vechi

Al-i İmran suresinin 72. ayetinde ehl-i kitaptan bir topluluk, iman edenlere indirilene günün vechinde iman edin, sonunda inkar edin der. Sözlükte günün vechi ilk vaktidir. Ayet günün vechini günün sonuyla karşı karşıya koyar. Gün vechiyle başlar, sonuyla kapanır. Abese suresinin 38. ayetinde o gün bazı vechler sabahın ağarması gibi aydınlanmıştır. QORE okumasında vech bir şeyin ilk görünen yanıdır. Günün başında gösterilen iman günün sonunda geri alınırsa vechle gösterilip arkadan bırakılmış olur.

5. Vecihen fi'd-dunya ve'l-ahira · dünyada ve ahirette saygın

Al-i İmran suresinin 45. ayetinde melekler Meryem'e seslenir, Allah seni kendinden bir kelimeyle müjdeler, adı Meryem oğlu İsa Mesih'tir, dünyada ve ahirette saygındır ve yakınlaştırılanlardandır. Ahzab suresinin 69. ayetinde Musa'ya eziyet edenler gibi olmayın denir. Allah onu söylediklerinden aklamıştır, o Allah katında saygındır. Sözlükte saygın kişiye vecih denir, bir topluluğun ileri gelenleri onun vechleridir. Al-i İmran'da saygın olmak yakınlaştırılanlardan olmakla aynı cümlededir. QORE okumasında iki resulün saygınlığı insanların söylediklerinin karşısında kurulur. Saygınlığı veren Allah'tır, saygın olan O'na yakınlaştırılır.

6. Yevme tebyaddu vucuhun ve tesveddu vucuh · ağaran ve kararan vechler

Al-i İmran suresinin 106. ayetinde o gün bazı vechler ağarır, bazı vechler kararır. Vechleri kararanlara imanınızdan sonra inkar mı ettiniz denir, inkarınızdan dolayı azabı tadın. 107. ayette vechleri ağaranlar Allah'ın rahmetindedir ve orada kalıcıdırlar. Yunus suresinin 27. ayetinde kötülükleri kazananların vechleri sanki gecenin karanlık parçalarıyla örtülmüştür. Zümer suresinin 60. ayetinde Allah'a karşı yalan söyleyenlerin vechleri kararmıştır. QORE okumasında ahirette iç vech üzerine çıkar. Kökte günün vechi ilk vaktidir, ayette aydınlık ve karanlık vech üzerinde görünür.