Leyl Arap dilinde güneşin batışıyla başlayıp doğuşuna kadar süren zamanın adıdır ve kökü LYL'dir. Türkçedeki gece kelimesinden daha geniştir, akşamı da içine alır. Sure ve edatıyla açılır ve dikkati sırasıyla üç şeye çeker: örtmeye başladığı andaki leyle, belirdiği andaki gündüze, erkeği ve dişiyi yaratana. Bu kalıp söz başlamadan önce okurun dikkatini anılan şeye yöneltir. Örten leyl ile beliren gündüz, erkek ile dişi yan yana durur. Dikkat çekilen bu çiftler bir tespite varır: sizin çabanız ayrı ayrıdır. Ayrı ayrı anlamındaki şetta kelimesi, dağılıp bölünmeyi anlatan ŞTT kökünden gelir.
Ardından sure iki kişiyi yan yana koyar. Biri verir, sakınır ve en güzel olanı doğrular. Öteki cimrilik eder, kendini yeterli görür ve en güzel olanı yalanlar. En güzel olan, Allah'ın indirdiği sözdür. Bu bağı Kuran kendisi kurar: Zümer suresinin 23. ayeti Allah'ın sözün en güzelini indirdiğini söyler, 55. ayeti ise Rabbinizden size indirilenin en güzeline uyulmasını buyurur. Rab ilk kişinin önünü kolaylığa doğru açar, ikinci kişinin önünü ise zorluğa doğru. İki durumda da aynı fiil kullanılır: Rab ikisinin de yolunu kolaylaştırır, ama biri kolaylığa, öteki zorluğa doğru kolaylıkla yürür. İkinci kişi malına güvenerek kendini yeterli görmüştür. Düştüğü gün o mal ona yetmesi gereken yerde boşa çıkar. En güzel anlamındaki husna ile Zümer'deki ahsen aynı H́SN kökünden gelir. Kolaylık YSR, zorluk ASR kökünden gelir. Kendini yeterli görmek anlamındaki istagna ile malın yetmesini anlatan yugni ise aynı ĞNY kökündendir.
Sonra sure Rabbin doğrudan üstlendiği işi bildirir. Yol göstermek ona aittir, sonra gelen de ilk olan da onundur. Sure alevlenen bir ateşle uyarır. Bu ateşe yalnız en bedbaht olan girer, yani yalanlayıp yüz çeviren kişi. En çok sakınan ise ondan uzak tutulur. Sakınmak anlamındaki ittaka ile en çok sakınan anlamındaki etka aynı VG̈Y kökünden gelir. Kök surede iki kez geçer: önce sakınan kişide, sonra en çok sakınan kişide. Takva kelimesi de bu köktendir.
En çok sakınan kişi malını ulaştırılması gereken yere, muhtaçlara ulaştırır ve böylece arınır. Bu davranışın tek sebebi, mutlak yüce Rabbinin vechini aramaktır. Vech kelimesi, bir şeyin karşısına durmayı ve ona dönük olmayı anlatan VCH kökünden gelir. Türkçedeki veçhe, yani yön ve cihet kelimesi de bu köktendir. Kişinin aradığı, Rabbine dönük olan yöndür. Bu ifade sureyi Ala suresine bağlar. Mutlak yüce Rab ifadesi, Ala'nın ilk ayetindekinin aynısıdır. Ala'da arınan kişinin sonuca erdiği söylenmişti. Leyl bu arınmanın malı yerine ulaştırarak gerçekleştiğini gösterir. Ala'da Rab muhatabını kolay olana ileteceğini bildirmişti. Leyl aynı ifadeyle bu kolaylığın veren ve sakınan kişiye açıldığını söyler. Ala'nın andığı kavramlar, Leyl'de bir insanın davranışında somut hale gelir. Sonunda bu kişi hoşnut olacaktır. Ulaştırmak anlamındaki yu'ti fiili ETY kökünden gelir ve bir şeyi yerine getirmeyi anlatır. Surenin başındaki veren kişide ise başka bir kök, AṬV kullanılır.
